Part-Time (Kısmi Süreli) Çalışma Nedir?
İş Kanunu'nda "part-time" ifadesi yerine kısmi süreli iş sözleşmesi kavramı kullanılır. Çalışanın normal haftalık çalışma süresi, iş yerindeki tam süreli emsal çalışanın süresinin üçte ikisinden azsa sözleşme kısmi sürelidir. Tam süreli çalışma 45 saat olduğundan, uygulamada haftalık 30 saatin altındaki çalışma kısmi süreli kabul edilir. Haftada 32 saat çalışan bir personel bu tanıma göre kısmi süreli değil, "fazla sürelerle çalışma" hükümlerine tabi tam süreli sayılır.
Perakende ve kafelerde öğrenciler, ikinci iş yapanlar ve çocuk bakımı nedeniyle esnek saat isteyenler kısmi süreli kadronun omurgasıdır. Bu çalışanların ücret, SGK ve izin hesabı tam süreli personelden farklı işler; yanlış hesaplama hem eksik prim bildirimi hem de çalışan alacağı doğurur. Aşağıdaki kurallar yazının yazıldığı tarihte geçerli mevzuata dayanır ve resmî mevzuata göre doğrulanmalıdır.
1. Maaş Nasıl Hesaplanır?
Kısmi süreli çalışanın ücreti, tam süreli emsal çalışanın ücretine çalışma süresiyle orantılı olarak belirlenir; kısmi süreli olduğu için daha düşük saat ücreti uygulanamaz. En sağlıklı yöntem saat ücreti üzerinden gitmektir:
- Aylık brüt tam süreli ücreti 225'e bölerek saat ücretini bulun (30 gün × 7,5 saat).
- Ay içinde fiilen çalışılan saatleri puantajdan toplayın.
- Saat ücreti × çalışılan saat = aylık brüt ücret.
Örnek: Emsal tam süreli brüt ücret 45.000 TL ise saat ücreti 200 TL'dir. Haftada 3 gün 6'şar saat çalışan bir kafe personeli ayda ortalama 78 saat çalışırsa brüt ücreti 15.600 TL olur. Net tutar için net-brüt maaş aracı kullanılabilir; asgari ücretin altında kalan kısmi süreli ücretlerde asgari geçim istisnaları da orantılı uygulanır.
Sözleşmede haftalık saat sabitse aylık ücret de sabitlenebilir; ancak ay içinde saat değişiyorsa puantaja dayalı saat hesabı tek doğru yöntemdir.
2. SGK Prim Günü Nasıl Bulunur?
Kısmi süreli çalışanın SGK'ya bildirilecek prim günü, ay içindeki toplam çalışma saatinin 7,5'e bölünmesiyle bulunur; kesirli sonuçlar tam güne yuvarlanır. 30 günden eksik kalan günler için eksik gün nedeni olarak 06 – Kısmi istihdam kodu bildirilir ve kısmi süreli sözleşmenin bir örneği belge olarak sunulur.
| Aylık çalışma saati | Hesap | SGK günü | Eksik gün |
|---|---|---|---|
| 60 saat | 60 ÷ 7,5 = 8 | 8 gün | 22 gün (kod 06) |
| 78 saat | 78 ÷ 7,5 = 10,4 | 11 gün | 19 gün (kod 06) |
| 100 saat | 100 ÷ 7,5 = 13,3 | 14 gün | 16 gün (kod 06) |
| 120 saat | 120 ÷ 7,5 = 16 | 16 gün | 14 gün (kod 06) |
Prim günü hesabında iki sık hata görülür: haftalık saati 4 ile çarpıp aylık saat saymak (ayların 4,3 hafta olduğu unutulur) ve mola sürelerini çalışma saatine eklemek. Doğru veri, çalışanın her gün gerçekten kaç saat iş yerinde olduğunu gösteren puantaj kaydıdır. Prim oranları için SGK primi maddesine bakabilirsiniz.
Eksik günü 20'nin üzerinde olan kısmi süreli çalışanlar, genel sağlık sigortası açısından ayrıca değerlendirilir; bu konudaki güncel uygulama resmî mevzuata göre doğrulanmalıdır.
3. Fazla Sürelerle Çalışma ve Fazla Çalışma
Kısmi süreli çalışan sözleşmesinde yazan haftalık süreyi aştığında, 45 saate kadar olan kısım fazla sürelerle çalışma sayılır ve saat ücreti yüzde 25 zamlı ödenir. 45 saati aşan kısım ise yüzde 50 zamlı fazla çalışmadır. Haftada 18 saatlik sözleşmesi olan bir öğrenci yoğun bir haftada 26 saat çalıştıysa 8 saat için yüzde 25 zam uygulanır. Bu ayrımı yapmak için haftalık saatlerin çalışan bazında toplanması gerekir; ayrıntı için yasal çalışma süreleri yazımıza bakın.
4. Yıllık İzin Hakkı Nasıl İşler?
Yıllık izin konusunda en yaygın yanılgı, kısmi süreli çalışanın izin gününün çalışma saatiyle orantılı azaltılabileceğidir. Yönetmelik açıktır: kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanlar yıllık ücretli izin hakkından tam süreli çalışanlar gibi yararlanır ve farklı işleme tabi tutulamaz. Yani bir yılı dolduran haftada 3 gün çalışan personel de 14 gün izne hak kazanır.
Uygulamadaki fark, izin süresine denk gelen günlerdedir. İzin, çalışanın normalde çalışacağı günlere denk geldiği ölçüde kullanılır ve o günlerin ücreti ödenir. Haftada pazartesi, çarşamba ve cuma çalışan personelin 14 iş günlük izni, takvimde yaklaşık 4,5 haftaya yayılır; izin ücreti olarak yalnızca bu 14 çalışma gününün karşılığı ödenir.
Kıdem kademeleri (5 ve 15 yıl) ve yaş kuralı (18 altı, 50 üstü için 20 gün) kısmi süreli çalışanlar için de aynen geçerlidir. Hesaplama adımlarını yıllık izin hesaplama yazımızda bulabilirsiniz.
5. Diğer Haklar: Kıdem, İhbar, Hafta Tatili
- Kıdem tazminatı: Kısmi süreli çalışan bir yılı doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanır; tazminat, son aylık brüt ücret (kısmi süreye göre gerçekleşen ücret) üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatı aracı ile deneyebilirsiniz.
- İhbar süresi: Tam süreli çalışanla aynı kıdem kademelerine göre belirlenir; süre kısaltılmaz.
- Hafta tatili: Haftada çalışılan gün sayısı ne olursa olsun kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı vardır; hafta tatili ücretinin hesabında çalışılan süreyle orantı tartışmalı olduğundan resmî mevzuata göre doğrulanmalıdır.
- Yemek ve yol yardımı: Yasal zorunluluk değildir; sözleşme veya iş yeri uygulamasıyla verilir ve orantılı olabilir. Yemek ücreti aracı istisna tutarlarını gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Part-time çalışanı ayda 30 gün SGK'lı gösterebilir miyim?
Evet, işveren dilerse tam gün bildirebilir; ancak o zaman prim maliyeti tam süreliyle aynı olur ve kısmi süreli eksik gün kodu kullanılmaz. Uygulamada nadirdir.
Çağrı üzerine çalışma ile part-time aynı şey mi?
Hayır. Çağrı üzerine çalışmada işveren ihtiyaç duyduğunda çağırır; sözleşmede haftalık süre yazılmamışsa haftada 20 saat kararlaştırılmış sayılır ve her çağrıda en az 4 saat ardışık çalışma yaptırılır. Kısmi süreli sözleşmede ise saat ve günler belirlidir.
Part-time çalışanın vardiyaları her hafta değişebilir mi?
Haftalık toplam saat sözleşmedeki süreyi aşmıyorsa günlerin değişmesi mümkündür; ancak düzenli değişiklik için sözleşmede esnek gün hükmü bulunmalı ve plan makul süre önce bildirilmelidir.
Saat Bazlı Puantaj, Doğru Prim Günü
Nord Shift'te kısmi süreli çalışanlar için haftalık sözleşme saati tanımlanır; giriş-çıkışlar GPS, QR ya da kiosk doğrulamasıyla alınır, mola havuzu düşülerek fiili saat otomatik puantaja yazılır ve ay sonunda aylık saat toplamı ile prim günü hazır gelir. Sözleşme saatini aşan haftalar fazla sürelerle çalışma adayı olarak yöneticiye düşer, izin hakediş motoru kısmi süreli personelin bakiyesini tam süreliyle aynı kurallarla hesaplar. Perakende ekipleri için ayrıntılar perakende çözümü sayfasında.
Nord Shift'i ücretsiz deneyin
10 personele kadar ücretsiz,
